ΟΜΑΔΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΜΟΝΟΠΑΤΙΩΝ ΠΑΡΝΗΘΑΣ

Ομάδα Μαθητών
1. Βασιλική Μαυρίκα
2. Ανδρέας Θεοφιλόπουλος
3. Βασιλική Δαμιανάκη
4. Ηλιάνα Γρυπάρη
5. Δημήτρης Μητσόπουλος
6. Τζένη Ζαφείρη
7. Μαρία Γεωργιλάκη

Επίσκεψη στον Εθνικό Δρυμό Πάρνηθας

1.Τι είναι ο Εθνικός Δρυμός Πάρνηθας
15403706_1864296470523483_3214986162278672606_o.jpg
Το 1961, ιδρύθηκε ο Εθνικός Δρυμός της Πάρνηθας και σχεδιάστηκε η αρχική διαχείρισή του. Σύμφωνα με το ίδρυμα Διάταγμα ο Δρυμός αποτελούνταν από τον πυρήνα, που περιλάμβανε τον κεντρικό όγκο του Δρυμού και είχε έκταση 38.000 στρέμματα, και μια περιφερειακή ζώνη έκτασης 250.000 στρεμμάτων. Έπειτα από την καταστροφική πυρκαγιά του 2007 η οποία αφάνισε 10.500 στρ αείφυλλων πλατύφυλλων, εκδόθηκε Προεδρικό Διάταγμα "προστασίας του ορεινού όγκου της Πάρνηθας", σύμφωνα με το οποίο καθορίστηκαν ζώνες προστασίας, με τη ζώνη απολύτου προστασίας να αυξάνεται στα 110.000 στρέμματα.

2. Είδη Πανίδας - Το κόκκινο ελάφι

15443104_1864296017190195_6406554394930932357_o.jpg

Το κόκκινο ελάφι ή έλαφος ο ευγενής (Cervus elaphus) είναι ο πρωταγωνιστής της πανίδας στον Εθνικό Δρυμό Πάρνηθας. Ζει και αναπαράγεται σε φυσικό περιβάλλον στον ορεινό όγκο της Πάρνηθας. Γενικά στην χώρα μας έχουν μείνει μόλις δύο μεγάλοι πληθυσμοί του είδους αυτού, ένας στην Ροδόπη και ο μεγαλύτερος βρίσκεται στην Πάρνηθα, όπου υπολογίζεται ότι υπάρχουν πάνω από 500 άτομα (Παπίκα, 2007). Για την προστασία του είχε ιδρυθεί εκτροφείο στη θέση Παλαιοχώρι, έκτασης 300 στρεμμάτων, το οποίο όμως καταστράφηκε στη Μεγάλη Φωτιά.

Η ονομασία κόκκινο οφείλεται στο καφε-κόκκινο χρώμα του τριχώματος και έχει δοθεί στο ελάφι αυτό, για να ξεχωρίζει από το άλλο είδος ελαφιού της Ελλάδας, το πλατώνι (Cervus dama ή Dama dama). Το κόκκινο ελάφι υπάρχει σε όλη την έκταση του Δρυμού. Τον χειμώνα κατεβαίνει σε περιοχές με μικρότερο υψόμετρο για αναζήτηση τροφής. Το φθινόπωρο, που είναι η περίοδος αναπαραγωγής του, οι φωνές των ενήλικων αρσενικών που καλούν τα θηλυκά, ακούγονται σε όλο το βουνό.

Το θηλυκό ελάφι δεν έχει κέρατα και γεννάει την άνοιξη συνήθως ένα μικρό. Το νεαρό ελάφι φέρει άσπρες βούλες, οι οποίες χάνονται όσο μεγαλώνει. Τα αρσενικά μόνο έχουν κέρατα, που όταν βγαίνουν έχουν ένα βελούδινο περίβλημα, το οποίο προσπαθούν να αποβάλλουν τρίβοντας τα κέρατά τους στα δέντρα. Όταν τα κέρατα αναπτυχθούν τελείως, πέφτουν και βγαίνουν νέα κάθε χρόνο.
Το ελάφι είναι φυτοφάγο ζώο και τρέφεται κυρίως με πόες, νεαρά κλαδιά από θάμνους και δένδρα, καρπούς, φρούτα και μανιτάρια. Παραμένει κοντά σε πηγές και ρέματα και του αρέσουν πολύ οι λάσπες, στις οποίες κυλιέται για να αποβάλλει τα παράσιτα.
Από την πρόσφατη πυρκαγιά βρέθηκαν απανθρακωμένα 18 ελάφια, αριθμός σχετικά μικρός σε σύγκριση με το συνολικό πληθυσμό τους. Η μεγαλύτερη ζημιά που έγινε εξαιτίας της πυρκαγιάς σε σχέση με την άγρια πανίδα είναι η καταστροφή σημαντικών βιοτόπων των μεγάλων κυρίως θηλαστικών (ελάφια, ζαρκάδια, αίγαγροι, κλπ.), με αποτέλεσμα την αναγκαστική μετακίνηση μέρους των πληθυσμών τους σε περιοχές λιγότερο ευνοϊκές για εύρεση τροφής, καταφυγίων και φυσικής ηρεμίας και ασφάλειας. Γίνεται προσπάθεια να απαγορευθεί το κυνήγι στις περιοχές αυτές.


3. Είδη χλωρίδας:
Στον Εθνικό Δρυμό της Πάρνηθας έχει εξακριβωθεί η παρουσία 1.100 φυτικών ειδών.Τα περισσότερα από αυτά τα φυτά είναι χαρακτηριστικά της μεσογειακής βλάστησης όπως η χαλέπιος Πεύκη,το πουρνάρι,το φυλλίκι,η αριά,η κουμαριά,η βελανιδιά,ο οξύκεδρος,τα ρείκια τα σπάρτα,οι αγριολεύκες,τα σχίνα,οι μυρτιές,οι κουτσουπιές και πολλά άλλλα.

Στις υγρές περιοχές θα συναντήσουμε βλάστηση που αγαπά το νερό,όπως πλατάνια,ιτιές,λεύκες,
φράξους και κορομηλιές,ενώ στους βράχους,τις πλαγιές και τα λιβάδια θα μετρήσουμε πλήθος λουλουδιών που χρωματίζουν το τοπίο του βουνού κυρίως την Άνοιξη:ορχιδέες,τουλίπες,κρίνο,
κρόκοι.Δύο είδη είναι αποκλειστικά ενδημικά της Πάρνηθας η καμπανούλα και το αγριογαρύφαλλο.
Πέρα από τα κοινά είδη υπάρχουν πάνω από 100 είδη με ιδιαίτερο ενδιαφέρον είτε επειδή
τα συναντά κανείς μόνο στην Ελλάδα (ενδημικά),είτε επειδή είναι σπάνια.Χαρακτηριστικό τέτοιο
φυτό είναι η κεφαλληνιακή ελάτη (Abies cephalonica). Το όμορφο ελατοδάσος που περιβάλει τις κορυφές του βουνού,είναι μοναδικό σε όλη την Αττική και συμβιώνει με την μαύρη πεύκη (Pinus nigra).Περιφερειακά του βουνού συναντάμε πευκοδάση
που αποτελούνται από χαλέπιο πεύκη (Pinus halepensis),ενώ αν φτάσουμε σε μεγαλύτερα
υψόμετρα θα βρούμε το πεύκο που αναμιγνύεται με το έλατο και τον οξύκεδρο
(Juniperus oxycedrus),ενώ άλλοτε αναμιγνύεται με θάμνους και κουμαριές.Το φθινόπωρο μπορούμε να παρατηρήσουμε μία πλούσια ποικιλία μανιταριών.Αν και αποτελούν νόστιμη και θρεπτική τροφή
πρέπει να είμαστε προσεκτικοί γιατί από τα 81 είδη της Πάρνηθας,πέντε είναι δηλητηριώδη και ένα θανατηφόρο.


4. Φωτιά, ο εχθρός της Πάρνηθας

  • Αιτίες πυρκαγιά στο δάσος:
Ανθρώπινες Δραστηριότητες
Από αμέλεια:
- Κάψιμο και πέταμα σκουπιδιών
- Απρόσεκτο άναμμα και εγκατάλειψη εστιών φωτιάς
- Γεωργικές δραστηριότητες ( καθάρισμα χωραφιών)
- Κάψιμο θάμνων για τη διευκόλυνση της βόσκησης
- Ατυχήματα που μπορεί να προκληθούν από σπινθήρες μηχανημάτων, βραχυκυκλώματα σε καλώδια της Δ.Ε.Η, εκρηκτικές ύλες, σπινθήρες τρένων, βολές του στρατού και δραστηριότητες κυνηγών κυρίως κατά τους θερινούς μήνες

Από πρόθεση:
- Εμπρισμός

Φυσικά αίτια:
- Κεραυνός

Συνέπειες των δασοπυρκαγιών:
- Διαταραχή της βιολογικής ισορροπίας. Η φωτιά προκαλεί την εξαφάνιση ειδών χλωρίδας και πανίδας.

- Διάβρωση του εδάφους. Μειώνεται η δυνατότητα των εδάφων να συγκρατήσουν τα νερά των βροχών

- Δημιουργία χειμάρρων και εμφάνιση πλημμυρικών φαινομένων

- Προβλήματα υγείας, εργασίας, αναψυχής

- Απώλεια δασικών προϊόντων

- Αλλαγή μικροκλίματος

- Αύξηση της θερμοκρασίας και των ρύπων

- Υψηλό κόστος, μεγάλη προσπάθεια για την συγκράτηση των εδαφών

- Υψηλές δαπάνες για μακροπρόθεσμη αποκατάσταση των καμένων εκτάσεων.

5. Δραστηριότητες

  • Υπάρχουν διάφορες δραστηριότητες όπως:

1. Πεζοπορία:
Η μικρή απόσταση από την Αθήνα, το καλό οδικό δίκτυο και η ύπαρξη δύο ορεινών καταφυγίων στο Μπάφι και το Γλαμπούρι, καθιστούν την Πάρνηθα ένα ιδανικό τόπο αναψυχής. Ένα εκτεταμένο δίκτυο από μονοπάτια προσφέρει την δυνατότητα για πεζοπορία μέσα από περιοχές ιδιαίτερου φυσικού κάλλους. Πολλά από αυτά μετά την πυρκαγιά της 28-6-07 διέρχονται είτε στο σύνολο τους είτε εν μέρει μέσα από τις καμένες εκτάσεις. Τα κυριότερα από αυτά είναι:
- Φυλή - Σφενδάλη ( 26.400 μ)
- Θρακομακεδόνες - Αυλώνας ( 21.150 μ)
- Προφ. Ηλίας (Αυλώνα) - Λοιμικό (13.550 μ)
- Αμυγδαλέζα - Μονή Κλειστών ( 12.300 μ)
- Μετόχι -καταφύγιο Μπάφι ( 9.500 μ)
- Αυλώνας - Λοιμικό ( 8.750 μ)
- Αγ. Παρασκευή - Λοιμικό ( 7.800 μ)
- Μ. Κυπριανού - Κιάφα Πίνη ( 4.400 μ)
- Πέτρα Βαρυμπόμπης - Μόλα ( 7.400 μ)
- Κατσιμίδι - καταφύγιο Φαμπούρι ( 5.750 μ)
- Χούνη - καταφύγιο Φλαμπούρι ( 5.750 μ)
- Θρακομακεδόνες - καταφύγιο Φλαμπούρι ( 3.300 μ)
- Μον Πορνές - καταφύγιο Μπάφι ( 3.250 μ)
- Διάσελο Πανός - Γκούρα ( 2.650 μ)
- Παλιομήλεσι - Σαλονίκη ( 1.500 μ)

2. Αναρρίχηση:
Λόγω του έντονου ανάγλυφου της Πάρνηθας έχουν δημιουργηθεί ιδανικές περιοχές για αναρρίχηση όπως: οι χαράδρες της Χόυνης και της Αγίας Τριάδας, ο βράχος της Βαρυμπόμπης και το φαράγγι του Κελάδωνα.

3. Ορεινή Ποδηλασία:
Ένα πολύ δημοφιλές άθλημα που αναπτύσσεται ολοένα στη Πάρνηθα είναι η ορεινή ποδηλασία. Ένα πυκνό δίκτυο ποδηλατοδρόμων έχει δημιουργηθεί τόσο στον πυρήνα όσο και στην περιφερειακή ζώνη του Δρυμού. Ο σπουδαιότερος είναι η κυκλική διαδρομή στην περιοχή Κιθάρα στο Τατόι.

4. Ξεναγήσεις:
Ο Φορέας Διαχείρισης από το 2007 πραγματοποιεί πρόγραμμα Περιβαλλοντικής ενημέρωσης - ευαισθητοποίησης, σε Σχολεία αλλά και σε Συλλόγους. Σκοπός του προγράμματος είναι η ευαισθητοποίηση στην αξία της προστασίας και στην διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος. Οι ξεναγήσεις γίνονται με την συνοδεία Επιμελητή - Ξεναγού Εθνικών Δρυμων. Περισσότερες πληροφορίες για το πρόγραμμα παρέχονται στο site του Φορέα (www.parnitha.eu). Παράλληλα το Δασαρχείο Πάρνηθας και το WWF στα πλαίσια της ανάδειξης του Εθνικού Δρυμού και της ενημέρωσης - ευαισθητοποίησης του κοινού, οργανώνουν προγράμματα περιβαλλοντικής ενημέρωσης και ξενάγησης.

5. Χώροι Αναψυχής:
Τρεις μεγάλοι χώροι αναψυχής βρίσκονται στον πυρήνα του Εθνικού Δρυμού Πάρνηθας (Μπάφι, Μεσσιανό νερό, Μόλα) και αρκετοί άλλοι την περιφερειακή ζώνη (Μετοχί, Πλάτανος Τατιοιού, Κατσιμίδι, Αγ. Μερκούριος, Πηγή Φυλής) όπου διαθέτουν τις κατάλληλες υποδομές για φαγητό και παιχνίδι. Από την πυρκαγιά κάηκαν ολοσχερώς οι χώροι αναψυχής στην Πλατάνα, το Βιλιάνι, και το Δάσος των Γιγάντων.

6. Εξωκλήσια:
Στην Πάρνηθα είναι διάσπαρτα πολλά μικρά εξωκλήσια, τα οποία βρίσκονται δίπλα σε πηγές σε θαυμάσιες τοποθεσίες. Τα πιο γνωστά από αυτά είναι η Αγία Τριάδα, ο Αγ. Πέτρος στην Μόλα, ο Αγ. Γεώργιος στο Κεραμίδι, η Αγ. Παρασκευή στο Φυλή, ο Αγ. Νικόλαος στο Λοιμικό και ο Αγ. Μερκούριος.

7. Αρχαιολογικοί χώροι:
Η Πάρνηθα εμφανίζεται ως το πιο οχυρωμένο βουνό της Αρχαίας Ελλάδας, καθώς ήταν το προπήγιο της Αττικής σε επιθέσεις από το Βορρά. Αξιόλογα φρούρια ήταν της Πανακτού, της Φυλής, του Κατσιμιδιού και της Δεκέλειας, ενώ ως οχυρωμένες θέσεις και πύργοι ήταν το Λειψίδριο, ο Πύργος του Λοιμικού κ.α στο σπήλαιο του Πανός βρέθηκαν πάρα πολλά λατρευτικά αντικείμενα, ενώ στην Δεκέλεια υπάρχει κι ο τάφος του αρχαίου τραγικού ποιητή Σοφοκλή. Σημαντικό πολιτιστικό μνημείο αποτελούν και τα θερινά ανάκτορα στο Τατόι, τα οποία μπορούν πλέον να αξιοποιηθούν και να γίνουν προσιτά στο ευρύ κοινό.

8. Εθελοντικές Οργανώσεις:
Στην ευρύτερη περιοχή της Πάρνηθας δραστηριοποιούνται και αρκετοί σύλλογοι και οργανώσεις οι οποιοί βοηθούν στην ανάδειξη και προστασία του Δρυμού. Αυτοί είναι: Το WWF Ελλάς, ο Όμιλος Φίλων του Δάσους, ο ΕΔΑΣΑ, ο ΕΠΟΣ Φυλής, ο Ορειβατικός Σύλλογος Αχαρνών και ο Ορειβατικός Σύλλογος Αθηνών.

6. Επίσκεψη στον Εθνικό Δρυμό στις 12/12/2016
Κατά την άφιξή μας μας υποδέχθηκε η υπεύθυνη της ξενάγησης Γ. Βοπάκη και μετά τις συστάσεις μας οδήγησε στο φυτώριο όπου ο υπεύθυνος μας εξήγησε τον τρόπο με τον οποίο γίνεται η αναδάσωση.
Με επιστημονικά κριτήρια επιλέγεται ο αριθμός και το είδος των φυτών, καθώς και η έκταση που θα φυτευτούν. Κατόπιν ποτίζονται συστηματικά , ώστε κάθε χρόνο η επιτυχία στη φύτευση να υπερβαίνει το 90%. Ειδικά για την Κεφαλληνιακή ελάτη (ενδημικό είδος, που φύεται πάνω από τα 900 μέτρα) απαιτείται παραμονή στο φυτώριο για 3 χρόνια υπό σκιά και στη συνέχεια οριστική φύτευση. Είναι πραγματικά αξιέπαινη η προσπάθεια όλων των εμπλεκομένων φορέων, ώστε να αποκατασταθεί το τμήμα του δάσους που καταστράφηκε από την πυρκαγιά του 2007.
Κατόπιν οδηγηθήκαμε από την υπεύθυνη στην αρχή ενός δασικού μονοπατιού, που κατέληγε στην τοποθεσία Μόλα, το οποίο ακολουθήσαμε και σε κάποιες στάσεις γίνονταν ανάλυση για τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του οικοσυστήματος της Πάρνηθας.
Είναι εντυπωσιακός ο πλούτος χλωρίδας και πανίδας που υπάρχει σε σχετικά μικρή έκταση! Αρκεί να αναφερθεί ότι έχουν καταγραφεί 1100 είδη φυτών, αριθμός ίσος με όσα είδη φυτών υπάρχουν στις Σκανδιναυϊκές χώρες! Στα φυτικά είδη περιλαμβάνονται και δύο τοπικά ενδημικά(φύονται μόνο στην Πάρνηθα), η καμπανούλα της Πάρνηθας και το αγριογαρύφαλο της Πάρνηθας. Στηνί δια περιοχή έχουν καταγραφεί 108 είδη μανιταριών εκ των οποίων τα 7 είναι δηλητηριώδη.
Από άποψη πανίδας είναι καταγεγραμμένα 42 είδη θηλαστικών (35 υπό εξαφάνιση), με κύριο εκπρόσωπο το κόκκινο ελάφι του οποίου ο πληθυσμός παρουσίασε αύξηση σε σχέση με αυτόν του 2007! Τελευταία μάλιστα έχει καταγραφεί η παρουσία λύκων (γύρω στα 10 άτομα), που σαν ανώτερο είδος θηρευτή αποτυπώνει μια υγιή κατάσταση του οικοσυστήματος!
Ως προς τα είδη των πτηνών είναι καταγεγραμμένα 132 είδη, μεταξύ των οποίων και ο χρυσαετός ( υπό εξαφάνιση).
Όλα τα παραπάνω συνηγορούν στο ότι το οικοσύστημα της Πάρνηθας παρά τις καταστροφές που κατά καιρούς έχει υποστεί (με αποκορύφωμα την πυρκαγιά του 2007) παραμένει "ζωντανό" και με τις φιλότιμες προσπάθειες των εργαζομένων του φορέα διαχείρισης καθώς και την επαγρύπνηση όλων των επισκεπτών θα γίνει καλύτερο από πριν!